Wydarzyło się przedwczoraj i wydarzy się pojutrze

W Etio­pii nie­wie­le osob zna „Cesa­rza” - dowia­du­je­my się w fil­mie doku­men­ta­list­ki Ruth Bec­ker­mann. Książ­ka zosta­ła prze­tłu­ma­czo­na na pra­wie wszyst­kie języ­ki; poza amhar­skim. Reży­ser­ka na uży­tek fil­mu tłu­ma­czy na ten język kil­ka frag­men­tów i pro­si spo­tka­ne w hote­lu oso­by o prze­czy­ta­nie ich na głos. 

Bec­ker­mann wra­ca do dzie­cię­cej jesz­cze fascy­na­cji Haj­le Syl­la­sje I, wery­fi­ko­wa­nej potem przez lek­tu­rę Kapu­ściń­skie­go, któ­ry wład­cy zarzu­cał korup­cję i rzą­dy feudalne. 

Na fil­mie widzi­my uję­cia z życia cesa­rza: jak kar­mi mię­sem oswo­jo­ną pan­te­rę, jak roz­da­je dzie­ciom cukier­ki z limu­zy­ny. Gdy cesar­ski samo­chód przy­jeż­dża przez wieś, dzie­ci w poko­rze kła­dą się na poboczach.

Te archi­wal­ne nagra­nia reży­ser­ka łączy z wypo­wie­dzia­mi współ­p­cze­snych Etiop­czy­ków, napo­tka­nych w holu, recep­cji, na weran­dzie hote­lu. To w nim zatrzy­mał się Kapu­ściń­ski, to cesarz był jego budow­ni­czym. Hote­lo­wy basen, nawią­zu­ją­cy do świą­ty­ni w Lali­be­li, zapro­jek­to­wa­ny został podob­no przez same­go Haj­le Syllasje.

Reży­ser­ka obser­wu­je w hol­lu pokaz sztu­ki piśmien­ni­czej. Mistrzo­wie wyja­śnia­ją, że etiop­ski jest bar­dzo zło­żo­nym języ­kiem, w któ­rym moż­na mówić tak, by powie­dzieć coś zupeł­nie prze­ciw­ne­go niż się powie­dzia­ło. To tech­ni­ka nazy­wa­na: pomię­dzy woskiem a zło­tem. Kapu­ściń­ski posłu­gi­wał się tym samym zabie­giem, kie­dy na przy­kła­dzie dwo­ru cesa­rza chciał poka­zać pod­dań­stwo wobec wszyst­kich auto­ry­tar­nych rzą­dów, uda­ją­cych demokrację. 

Obie kobie­ty roz­ma­wia­ją razem z słu­żą­cym cesa­rza, któ­ry poszedł razem z nim do wię­zie­nia. A któ­ry wró­cił do pra­cy w pała­cu już dla nowych władz, któ­re zamor­do­wa­ły jego sta­re­go pracodawcę. 

Reży­ser­ka komen­tu­je: Cią­głość jest nie­od­łącz­ną cechą każ­de­go przełomu.

Kolej­ny spo­tka­ny roz­mów­ca to wło­ski muzyk, któ­ry przy­je­chał zagrać koncert. 

Dużo wypo­wia­da się o histo­rii, chce odmi­to­lo­gi­zo­wać obraz dobre­go faszy­sty Wło­cha, złe­go faszy­sty Niem­ca. Prze­pra­sza Etiopk­czy­ków za masa­krę z uży­ciem gazu musz­tar­do­we­go w cza­sie woj­ny wło­sko-abi­syń­skiej. Od Etiop­czy­ków sły­szy: Nie płacz, bia­ły czło­wie­ku, czy to ty doko­na­łeś tej masa­kry? czy to twoi przod­ko­wie? To wyda­rzy­ło się przed­wczo­raj i wyda­rzy się pojutrze.

Reży­ser­ka komen­tu­je, mówiąc, że II woj­na świa­to­wa nie zaczę­ła się w 1939, ale wła­śnie wte­dy, kie­dy Bry­tyj­czy­cy i inne pań­stwa zasto­so­wa­li poli­ty­kę ule­gło­ści wobec wło­skich faszystów.

Przy­po­mi­na, gdy wygna­ny cesarz przy­był do Gene­wy, do Ligi Naro­dów w 1936 roku, aby pro­sić o wspar­cie, został wygwiz­da­ny przez wło­skich dzien­ni­ka­rzy i porzu­co­ny przez Ligę, któ­ra wyco­fa­ła sank­cje wobec Włoch.

Pomię­dzy woskiem a zło­tem, reż. Ruth Bec­ker­mann, Austria, Wło­chy, 2006

8/10

doku­men­tal­ny, obej­rza­ny w ramach festi­wa­lu Mil­le­nium Docs Aga­inst Gravity

PS

Poja­wia się też wątek Rasta­fa­rian, któ­rzy nazwa­li się tak na cześć cesa­rza. A Bob Mar­ley tak śpie­wał do jego słów z prze­mó­wie­nie­na w ONZ, 1963: