Blog Afrykański Kawałek Afryki

Gdy pojawia się słowo rasa

1 stycznia 2020

„Mówią o sio­strach, bra­ciach – jak ich topio­no w gno­jów­ce, jak trze­ba było na ich męki patrzeć, z ukry­cia, bez ruchu, szme­ru. Padał deszcz.

I ja powo­li się przy­zwy­cza­jam. Słu­cham i myślę: o czymś bar­dziej okrut­nym już pew­nie nigdy nie usły­szę, nic bar­dziej okrut­ne­go czło­wiek na pew­no wymy­ślić nie zdo­łał. Ale nie. To, o czym sły­szę dzi­siaj, jest niczym wobec tego, o czym usły­szę jutro. To, o czym napi­szę teraz, jest niczym wobec tego, o czym napi­szę później”.

Tochman stawia tezę, z którą czujemy się bardzo źle:

„Sto lat temu, przed sko­lo­ni­zo­wa­niem Rwan­dy, mię­dzy Hutu, Tut­si i Twa nie było waśni, przy­naj­mniej takich, któ­re zasłu­gi­wa­ły­by na zapa­mię­ta­nie. Kie­dy trze­ba było sta­nąć do wal­ki w imię kró­la – wszy­scy wal­czy­li razem. Tak jak razem żyli. Cia­sno, bli­sko. (…) Sto lat przed ludo­bój­stwem pierw­szy bia­ły czło­wiek posta­wił sto­pę na rwan­dyj­skiej zie­mi. (…) Rwan­da prze­szła pod pano­wa­nie Bel­gów. Po krót­kim roze­zna­niu sytu­acji Bel­go­wie zoba­czy­li to, za co Rwan­da zapła­ci apo­ka­lip­są kil­ka­dzie­siąt lat póź­niej. Stwier­dzi­li, że ich maleń­ką kolo­nię zamiesz­ku­ją trzy ple­mio­na: Pig­me­je Twa, nie­licz­ni, nie sta­no­wią żad­ne­go pro­ble­mu; Hutu, czar­ni, praw­dzi­wi i moc­ni Murzy­ni; i pano­wie Tut­si, inte­li­gent­ni, deli­kat­ni, pięk­ni, wpraw­dzie nie bia­li, ale i nie czar­ni. Trze­ba się posta­wić na miej­scu mło­dych rwan­dyj­skich ksią­żąt (są to lata dwu­dzie­ste XX wie­ku). Usły­sze­li, że – w prze­ci­wień­stwie do swo­ich sąsia­dów – nie są czar­nu­cha­mi, i szyb­ko połknę­li ten haczyk: jeste­śmy rasą lep­szą od tych, któ­ry­mi rządzimy.

Poja­wia się sło­wo rasa.

Bel­gij­ski kolo­ni­za­tor dopeł­nił dzie­ła na począt­ku lat trzy­dzie­stych XX wie­ku, kie­dy wpro­wa­dził w Rwan­dzie dowo­dy oso­bi­ste. Ten fakt jest uwa­ża­ny za moment osta­tecz­ne­go podzia­łu. Od tam­tej pory aż do ludo­bój­stwa w roku dzie­więć­dzie­sią­tym czwar­tym każ­dy Rwan­dyj­czyk w swo­je ID miał wpi­sa­ną rasę: Tut­si, Hutu lub Twa”.

Wojciech Tochman, Dzisiaj narysujemy śmierć,
Woj­ciech Toch­man, Dzi­siaj nary­su­je­my śmierć

Dlatego palili ich dowody osobiste

Prze­ma­wia do mnie moty­wa­cja Toch­ma­na do napi­sa­nia wstrzą­sa­ją­cej, dra­stycz­nej i roz­ry­wa­ją­cej ci mózg na kawał­ki książ­ki. W wywia­dzie mówi tak: „Myślę, że nama­wiam ludzi do przej­ścia ze stro­ny spraw­ców na stro­nę ofiar. Bo jeśli nie potra­fisz powie­dzieć dwu­dzie­stu zdań o tym, co się wyda­rzy­ło w Rwan­dzie w 1994 roku, to jesteś po stro­nie spraw­ców. Mor­der­com cho­dzi­ło o zupeł­ne zapo­mnie­nie ofiar, o wyma­za­nie ich z naszej świa­do­mo­ści. Dla­te­go pali­li ich dowo­dy oso­bi­ste i spi­sy lud­no­ści. Podob­nie jak inni mor­der­cy burzy­li mecze­ty w Sre­bre­ni­cy czy pali­li syna­go­gi w Pol­sce. Jeśli nie wiesz, co tam się sta­ło, ilu zabi­to, kto zabi­jał, potwier­dzasz zwy­cię­stwo ludo­bój­ców. Akcep­tu­jesz je. Kat żąda mil­cze­nia, ofia­ra potrze­bu­je naszej pamię­ci” (A. Wój­ciń­ska, Repor­te­rzy bez fik­cji, s. 72).

Lite­rac­ko – majstersztyk. 

Jed­na z naj­lep­szych ksią­żek Toch­ma­na, któ­ry po pew­nej prze­rwie na słab­sze repor­ta­że powró­cił z świet­ną książ­ką o Kam­bo­dży („Pia­nie kogu­tów, płacz psów”, 2019). Na taki powrót stać nie­wie­lu, na taki powrót stać tyl­ko najlepszych.

Woj­ciech Toch­man, Dzi­siaj nary­su­je­my śmierć, wyd. Czar­ne, Woło­wiec 2010

10/10

Podziel się:

Skoro nogi Cię tu przyniosły, to idź krok dalej i wesprzyj naszą pomoc Afryce :)

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on print
Wydrukuj
Akwaeke Emezi

Całe życie czułem się ciężki

„Oto, jak Vivek przy­szedł na świat – po śmier­ci i wśród roz­pa­czy. Widzi­cie, to go nazna­czy­ło, ścię­ło go niczym drze­wo. Został spro­wa­dzo­ny do domu peł­ne­go para­li­żu­ją­ce­go żalu. Całe jego życie było nazna­czo­ne żało­bą”. Smut­na to powieść o współ­cze­snej Nige­rii, nazna­czo­na śmier­cią od tytu­łu i pierw­sze­go zda­nia. Ale i powieść wybitna.

Wiliam Easterly, Brzemię białego człowieka

Dajcie spokój utopijnym fantazjom

„Lek, któ­ry może zapo­biec poło­wie zgo­nów spo­wo­do­wa­nych przez mala­rię, kosz­tu­je tyl­ko 12 cen­tów za daw­kę”. Jak to się sta­ło, że „Zachód wydał 2,3 bilio­na USD na pomoc zagra­nicz­ną przez ostat­nie 50 lat, a nie zdo­łał zapew­nić bied­nym dzie­ciom leku za 12 centów?”.

ryszard-kapuscinski-latynoafryka

Afrykańskie reportaże o… Polsce

Nowo wyda­ny zbiór jest wyraź­nie słab­szy niż to, do cze­go jeste­śmy przy­zwy­cza­je­ni spod pió­ra Kapu­ściń­skie­go. Ale mimo wszyst­ko war­to prze­czy­tać i te gor­sze tek­sty repor­te­ra – choć­by dla takich zdań: „Śmierć prze­sta­ła być wia­do­mo­ścią – powie­dział mi zmar­twio­ny kole­ga z popołudniówki”. 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.